Ustawa 2.0

 

1 października 2018 r. weszła w życie ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zwanej powszechnie Ustawą 2.0 lub Konstytucją dla Nauki.

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce


Ustawa 2.0 zastąpiła cztery dotychczasowe ustawy: prawo o szkolnictwie wyższym, ustawę o zasadach finansowania nauki, ustawę o stopniach i tytule naukowym, a także ustawę o kredytach i pożyczkach studenckich.

Uzależnia ona wiele możliwości uczelni od wyników ewaluacji badań naukowych, prowadzonej co cztery lata przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN). Zgodnie z zamysłem ustawodawcy obowiązywać będzie 5 ocen, w kolejności od najlepszej: A+, A, B+, B, C. Na podstawie ocen, uczelnie będą dzielone na akademickie i zawodowe. Aby zaliczyć się do tej pierwszej grupy, uczelnia musi uzyskać kategorię naukową A+, A lub B+ w co najmniej 1 dyscyplinie. Uczelniami zawodowymi będą pozostałe uczelnie, które prowadzą kształcenie uwzględniające potrzeby otoczenia społeczno-gospodarczego. Mogą one prowadzić kształcenie na studiach wyłącznie o profilu praktycznym i nie mogą prowadzić szkół doktorskich.
Uprawnienia do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego w danej dyscyplinie posiadać będzie uczelnia, instytut PAN, badawczy lub międzynarodowy, jeśli uzyska w danej dziedzinie kategorię A+, A lub B+.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydało rozporządzenie zakładające nowy podział dyscyplin. Uczelnia, która będzie miała w danej dyscyplinie ocenę B lub C, będzie musiała uzyskać zgodę ministra na otwarcie tam nowego kierunku studiów.
Wyrazy „akademia”, „politechnika” i „uniwersytet” – jak zakłada ustawa – będą zastrzeżone dla uczelni, które uzyskały odpowiednio wysokie kategorie. Przy czym działające już uczelnie nie mają obowiązku zmieniać swojej dotychczasowej nazwy. Uczelnie najlepsze (mające oceny A lub A+ w co najmniej 4 dyscyplinach z 2 dziedzin) będą mogły prowadzić tam indywidualne studia międzydziedzinowe.

W myśl Ustawy 2.0 zmienia się waga statutu każdej uczelni wyższej, ponieważ znajdują się w nim rozstrzygnięcia między innymi sposobu powoływania i odwoływania organów uczelni, w tym podmiotów uprawnionych do wskazywania kandydatów na rektora oraz sposobu organizowania wyborów do organów uczelni, składu rady uczelni oraz senatu, zasad i trybu funkcjonowania rady uczelni, senatu i kolegium elektorów, zasad sprawowania wewnętrznego nadzoru nad aktami wydawanymi przez organy uczelni, typu jednostek organizacyjnych uczelni, zasad prowadzenia działalności gospodarczej przez uczelnię, czy zasad dysponowania mieniem uczelni. Według założeń Konstytucji dla Nauki uczelnie będą mogły regulować więcej spraw dotyczących działania w swoich  statutach. W ustawie daje się uczelniom np. swobodę decydowania o tym, jakie jednostki organizacyjne będą na nich istniały. Mogą to być więc równie dobrze wydziały, instytuty, katedry, zakłady, centra czy kolegia. Dodatkowo, reforma przypisuje uczelniom, a nie jednostkom organizacyjnym, uprawnienia do prowadzenia studiów i nadawania stopni naukowych.

Zgodnie z Ustawą 2.0 na uczelniach publicznych funkcjonować ma nowy organ kolegialny Rada Uczelni. Do zadań Rady Uczelni należeć będzie: opiniowanie projektów – statutu oraz strategii uczelni; monitorowanie gospodarki finansowej uczelni; monitorowanie zarządzania uczelnią; wskazywanie kandydatów na rektora po zaopiniowaniu przez senat; opiniowanie sprawozdania z realizacji strategii uczelni. Osoby zasiadające w Radzie muszą m.in. posiadać wykształcenie wyższe – z wyjątkiem przewodniczącego samorządu studentów, nie mogą być skazani prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo, w tym przestępstwo skarbowe, a także nie mogą w chwili rozpoczęcia kadencji mieć więcej niż 67 lat. Ponadto ustawa wyklucza zasiadanie w Radzie osób, które: pełnią funkcję organu w macierzystej lub innej uczelni, są członkami w radzie innej uczelni lub są zatrudnione w administracji publicznej.

Rektora wybierać będzie kolegium elektorów. Do zadań Rektora należeć ma m.in. reprezentowanie uczelni, zarządzanie nią, przygotowywanie projektu statutu oraz projektu strategii uczelni, sprawozdawanie z realizacji strategii uczelni, polityka kadrowa, tworzenie szkół doktorskich, prowadzenie gospodarki finansowej uczelni. Rektor nadawać ma też regulamin organizacyjny uczelni, w którym określona będzie struktura organizacyjna uczelni.

Senat uczelni mają tworzyć profesorowie (co najmniej 50 proc. składu), nauczyciele akademiccy i inni pracownicy (minimum 25 proc.) oraz studenci i doktoranci (co najmniej 20 proc. składu). Do zadań Senatu należy m.in.: uchwalanie statutu i regulaminu studiów, uchwalanie strategii uczelni, powoływanie i odwoływanie członków Rady Uczelni, opiniowanie kandydatów na Rektora, przeprowadzanie oceny funkcjonowania uczelni, formułowanie rekomendacji dla Rady Uczelni i Rektora, nadawanie stopni doktora i doktora habilitowanego oraz tytułu doktora honoris causa, ustalanie programów: studiów i programów kształcenia w szkołach doktorskich, określanie sposobu i trybu potwierdzania efektów uczenia się.

Ustawa daje uczelniom zawodowym możliwość prowadzenia tzw. kształcenia specjalistycznego, czyli kursów i szkoleń umożliwiających uzyskanie kwalifikacji na poziomie 5. Polskiej Ramy Kwalifikacyjnej. W praktyce oznaczać to może studia krótsze niż studia pierwszego stopnia (np. 4 semestry), co pozwalałoby na uzyskanie wykształcenia wyższego niż matura, ale niższego niż licencjat. Nowe przepisy dopuszczają możliwość potwierdzania efektów uczenia się. Osoby z doświadczeniem zawodowym mogą więc skrócić swój czas studiów. Poza tym ustawa przewiduje, że studia niestacjonarne mogą trwać dłużej niż odpowiadające im studia stacjonarne. Przypisanie studenta do określonego kierunku studiów następuje nie później niż od drugiego roku studiów.

Co reforma oznacza dla studentów? Podstawą przyjęć na studia I stopnia ma być egzamin maturalny, ale uczelnia będzie mogła zarządzić egzamin wstępny w zakresie przedmiotów nieobjętych maturą lub jeśli konieczne jest sprawdzenie predyspozycji artystycznych lub sprawności fizycznej. Przy rekrutacji na studia uczelnia będzie musiała podać pełen katalog i wysokość opłat, jakie musi student ponieść w ramach studiów. Dla doktorantów zapisy Ustawy 2.0 oznaczają możliwość wyboru jednej z dwóch ścieżek uzyskania doktoratu – albo w szkole doktorskiej (nie będą miały one formy niestacjonarnej, a doktorant – o ile nie będzie miał już tytułu doktora, otrzyma stypendium naukowe) albo na ścieżce eksternistycznej. Aby uzyskać stopień doktora, trzeba będzie m.in. mieć na koncie recenzowaną monografię naukową lub publikację w rozpoznawalnym czasopiśmie (z listy ministra). To wymagania trudniejsze do spełnienia niż te zapisane w obecnie obowiązującej ustawie.

Zmiany nastąpią również w zakresie nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego, który przyznawać będzie senat uczelni (albo inny wyznaczony w statucie uczelni organ) a – w przypadku instytutów – rada naukowa. Aby uzyskać habilitację, trzeba będzie mieć stopień doktora i znaczne osiągnięcia naukowe lub artystyczne, a także wykazywać się aktywnością naukową w więcej niż jednej uczelni lub instytucji naukowej – w szczególności zagranicznej. W ustawie nie znalazł się przepis, który otwierałby łatwiejszą drogę do habilitacji dla osób, które kierowały prestiżowymi grantami badawczymi o renomie międzynarodowej (szczególnie laureatami grantów ERC). Centralną Komisję ds. Stopni i Tytułów Naukowych – która zajmowała się m.in. postępowaniami w zakresie habilitacji i profesury – zastąpi Rada Doskonałości Naukowej.

Tytuł profesora ma nadawać – podobnie jak teraz – prezydent RP. Profesorem – zgodnie z ustawą – będzie mogła zostać osoba, która ma na koncie wybitne osiągnięcia naukowe. Musi to być osoba, która ma na koncie uczestnictwo w pracach zespołów realizujących granty lub odbyła staże naukowe lub prowadziła badania w uczelniach i instytucjach. To wymogi złagodzone w stosunku do przepisów w projekcie (osobny przepis dotyczy profesorów w zakresie sztuki). Tytuł profesora będą mogły uzyskiwać osoby z habilitacją, choć ministerstwo planuje, by w wyjątkowych przypadkach tytuł profesora mógł uzyskać nawet doktor bez habilitacji.

Ustawa umożliwia tworzenie federacji, które mogą składać się z dwóch publicznych uczelni akademickich, publicznych uczelni akademickich i instytutu PAN, badawczego albo międzynarodowego. Federacja będzie mogła wspólnie podlegać ewaluacji w danej dziedzinie, prowadzić działalność naukową, kształcić doktorantów, nadawać stopnie naukowe, komercjalizować wyniki działalności naukowej (placówki tworzące federację nie będą mogły jednak prowadzić wspólnych studiów).

Zmienić się ma też model finansowania szkolnictwa wyższego i nauki. Środki na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego (kształcenie studentów, utrzymanie uczelni, rozwój zawodowy kadry) oraz potencjału badawczego (m.in. prowadzenie działalności naukowej, zakup aparatury czy infrastruktury poniżej 500 tys. , studia doktorskie, komercjalizacja) przyznawane będą w postaci subwencji. A to oznacza, że uczelnie nie będą miały tych pieniędzy przydzielonych odgórnie na osobne portfele. Będą mogły więc swobodniej niż dotąd decydować, na co konkretnie przeznaczą otrzymane środki. Pieniądze te, jeśli są niewykorzystane w danym roku kalendarzowym – przechodzą na rok następny. Środki kierowane będą do uczelni, a nie – jak dotychczas – do jej jednostek organizacyjnych (np. wydziałów). Ustawa zakłada, że środki planowane w budżecie na finansowanie szkolnictwa wyższego i nauki będą corocznie waloryzowane. Wskaźnik waloryzacji w 2019 r. wynosi 1,25, a od roku 2020 do 2028 ulega on zwiększeniu corocznie o 0,1. Ustawa zakłada, że środki na naukę i szkolnictwo wyższe nie mogą być niższe niż w roku poprzednim.

Więcej o Ustawie 2.0: https://konstytucjadlanauki.gov.pl/


Po wprowadzeniu Ustawy 2.0 Warszawski Uniwersytet Medyczny rozpoczął pracę nad wdrożeniem przepisów w niej zawartych.
7 sierpnia 2018 r. Rektor – prof. Mirosław Wielgoś powołał Zarządzeniem nr 81/2018 (z późn. zmianami) Komisję Rektorską ds. opracowania nowego Statutu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, w skład której weszli Rektor i Prorektorzy, Dziekani i Prodziekani, członkowi Rady Młodych Naukowców, Kanclerz, Dyrektor Biura Prawnego, członkowie Zarządu Samorządu Studentów oraz pracownicy naukowi Uczelni.

10 kwietnia 2019 r. społeczność akademicka WUM zapoznała się z projektem nowego Statutu Uczelni, sporządzonego przez Komisję Rektorską ds. opracowania nowego Statutu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz miała możliwość zgłaszania do niego uwag i sugestii. Wynikiem konsultacji społecznych projektu nowego Statutu WUM, które miały miejsce w dniach 10-16 kwietnia 2019 r., było blisko 700 indywidualnych pobrań i ponad 130 pytań, uwag oraz propozycji zmian do projektu. Uwagi były na bieżąco analizowane przez Rektora – prof. Mirosława Wielgosia pod kątem możliwości wprowadzenia ich do projektu Statutu. Po zakończonym procesie konsultacji projektu Statutu, społeczności akademickiej został przedstawiony raport podsumowujący zgłoszone uwagi, sugestie oraz pytania i zawierający odpowiedzi na nie, który następnie został wykorzystany w dalszym rozwijaniu nowych instytucji statutowych. Następnie, zgodnie z wymogami tzw. Ustawy 2.0., opinię na temat projektu nowego Statutu wyraziła nowo powołana na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym Rada Uczelni, a w dalszej kolejności związki zawodowe.

Ostateczny projekt Statutu będzie uchwalany przez Senat Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego został przyjęty Uchwałą nr 40/2019 Senatu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia 27 maja 2019 r.
Główne założenia nowego Statutu to integralny i konsekwentny rozwój nauki oraz dydaktyki, powołanie odpowiedzialnych za działalność naukową organów kolegialnych jakimi są Rady Dyscyplin Naukowych, pozostawienie wydziałów jako struktur dbających o kształcenie i jego jakość, powstanie Rady Uczelni, niezależnego organu wspomagającego rozwój  Uczelni. Jest on spójny z kierunkami przekształceń szkolnictwa wyższego ukonstytuowanymi w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wprowadzając mechanizmy usprawniające zarządzanie Uczelnią, jednocześnie zachowując demokratyczne tradycje stanowienia wspólnoty uniwersyteckiej o jej kształcie.

Statut Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego